یارانه: چیست و چرا دولت‌ها از آن استفاده می‌کنند

دولت‌ها به کشاورزان، شرکت‌های نفتی، خریداران خودروهای برقی، تولیدکنندگان پنل‌های خورشیدی، به خطوط هوایی در طول یک پاندمی، به خانواده‌هایی که توان پرداخت اجاره ندارند، به دانشجویانی که توان پرداخت شهریه ندارند پول می‌دهند.

این پرداخت‌ها یارانه هستند. و یکی از رایج‌ترین و مناقشه‌برانگیزترین ابزارهای سیاست اقتصادی است. می‌توانند اقتصادها را در طول بحران‌ها تثبیت کنند. همچنین می‌توانند بازارها را تحریف کنند، وابستگی ایجاد کنند و میلیاردها هزینه برای مالیات‌دهندگان داشته باشند.

تا پایان این مطلب کوتاه، می‌فهمید یارانه چیست، چه اشکالی دارد، چرا دولت‌ها از آن استفاده می‌کنند و بده‌بستان‌های آن چیست.

یارانه چیست؟

یارانه پرداخت یا مزیتی است که توسط دولت به افراد، کسب‌وکارها یا صنایع داده می‌شود. هدف معمولاً حمایت از چیزی است که دولت ارزشمند می‌داند—مانند یک صنعت استراتژیک، یک کالای ضروری، یک رفتار مطلوب—یا محافظت از کسی در برابر آسیب.

یارانه‌ها به اشکال زیادی می‌آیند. واضح‌ترین شکل، پرداخت‌های نقدی مستقیم است—دولت چک می‌نویسد. اما یارانه‌ها می‌توانند پنهان هم باشند. یک معافیت مالیاتی برای یک صنعت خاص، یک یارانه است. یک وام دولتی با نرخ بهره زیر بازار، یک یارانه است. کنترل قیمتی که غذا یا سوخت را به طور مصنوعی ارزان نگه می‌دارد، یک یارانه است. وقتی دولت محصولات را با قیمت‌های بالاتر از بازار می‌خرد، این یک یارانه است.

آنچه همه این اشکال را متحد می‌کند، یک اصل است: دولت از پول عمومی استفاده می‌کند تا چیزی را ارزان‌تر یا سودآورتر از آنچه سازد که بازار به تنهایی می‌سازد.

چرا دولت‌ها یارانه می‌دهند

دولت‌ها به دلایل مختلفی یارانه می‌دهند؛ از حفظ امنیت غذایی و انرژی گرفته تا کسب آرای انتخاباتی. در اینجا از مهم‌ترین آنها یادآوری می‌کنیم.

صنایع استراتژیک: بعضی صنایع زیادی برای بازار مهم تلقی می‌شوند. کشاورزی مثال کلاسیک است—هر اقتصاد بزرگی به کشاورزانش یارانه می‌دهد تا امنیت غذایی را تضمین کند. انرژی یکی دیگر است. صنایع دفاعی برای حفظ ظرفیت تولید داخلی یارانه دریافت می‌کنند.

محافظت از مشاغل: وقتی یک کارفرمای بزرگ در معرض تعطیلی است، دولت‌ها اغلب با یارانه وارد عمل می‌شوند تا مشاغل را حفظ کنند. کمک‌های نجات صنعت خودرو بعد از ۲۰۰۸، حمایت از خطوط هوایی در طول کووید-۱۹—این‌ها یارانه‌هایی بودند که برای جلوگیری از بیکاری گسترده طراحی شده بودند.

مقرون‌به‌صرفه کردن مایحتاج اساسی: غذا، سوخت، مسکن، بهداشت و درمان کالاها و خدمات ضروری است. وقتی قیمت‌های بازار برای بسیاری از شهروندان زیادی بالاست، دولت‌ها یارانه می‌دهند تا آن‌ها را قابل دسترس کنند. یارانه‌های سوخت در کشورهای تولیدکننده نفت رایج است. یارانه‌های مسکن به خانواده‌های کم‌درآمد برای پرداخت اجاره کمک می‌کند. یارانه‌های بهداشت و درمان، مراقبت پزشکی را قابل استطاعت می‌کند.

تشویق رفتار: دولت‌ها از یارانه‌ها برای هل دادن افراد و کسب‌وکارها به سمت انتخاب‌هایی که از نظر اجتماعی مطلوب می‌دانند استفاده می‌کنند. مثلاً یارانه‌های خودروهای برقی، دور شدن از سوخت‌های فسیلی را تشویق می‌کند. یارانه‌های انرژی تجدیدپذیر، گذار را شتاب می‌دهد. یارانه‌های آموزش و مهارت‌آموزی، سرمایه انسانی می‌سازد.

اصلاح شکست‌های بازار: گاهی بازارها در ارائه کالاهایی که به نفع جامعه هستند شکست می‌خورند—حمل‌ونقل عمومی، تحقیقات علمی، فناوری‌های نوظهور. یارانه‌ها این شکاف را پر می‌کنند.

بده‌بستان‌ها

یارانه‌ها هزینه دارند. توسط کسی مانند مالیات‌دهندگان امروز یا نسل‌های آینده از طریق قرض‌گیری پرداخت می‌شوند. بازارها را تحریف می‌کنند و به طور مصنوعی بعضی محصولات را نسبت به هزینه‌های واقعیشان ارزان‌تر و بعضی را گران‌تر می‌کنند. می‌توانند وابستگی ایجاد کنند، جایی که صنایع به جای رقابتی شدن روی پای خود، با حمایت دولت زنده می‌مانند.

وقتی یارانه معرفی شدند، حذف آن از نظر سیاسی دشوار است. دریافت‌کنندگان برای دفاع از آن‌ها سازمان‌دهی می‌شوند. حذف یارانه‌های سوخت در چندین کشور اعتراض‌ها را آغاز کرده است. حذف یارانه‌های کشاورزی اقتصادهای روستایی را تغییر شکل می‌دهد. سیاست یارانه‌ها اغلب قدرتمندتر از اقتصاد آن‌هاست.

مثال‌هایی که اقتصاد جهانی را شکل می‌دهند

یارانه‌های سوخت جزو بزرگ‌ترین‌ها در جهان هستند. کشورهایی مثل ایران، ونزوئلا، عربستان سعودی و اندونزی میلیاردها هزینه می‌کنند تا قیمت‌های داخلی سوخت را بسیار پایین‌تر از سطوح بازار جهانی نگه دارند. این زندگی را برای شهروندان مقرون به‌صرفه می‌کند اما بودجه‌های دولت را خالی می‌کند، مصرف بیش از حد را تشویق می‌کند و کاهش انتشار کربُن تبدیل به بحث‌های سیاسی می‌شود.

یارانه‌های کشاورزی در ایالات متحده و اتحادیه اروپا از کشاورزان از طریق پرداخت‌های مستقیم، بیمه محصول و تضمین قیمت محصول حمایت می‌کنند. این یارانه‌ها به خاطر ایجاد تولید بیش از حد، تحریف تجارت جهانی و دشوار کردن رقابت برای کشاورزان در کشورهای در حال توسعه مورد انتقاد بوده‌اند.

یارانه‌های انرژی تجدیدپذیر گذار انرژی جهانی را شتاب داده‌اند. تعرفه‌های خرید تضمینی، اعتبارات مالیاتی و کمک‌های بلاعوض مستقیم، انرژی خورشیدی و بادی را با سوخت‌های فسیلی رقابت‌پذیر کرده‌اند—تحولی که بدون حمایت دولت بسیار طولانی‌تر می‌شد.

یارانه‌های کووید-۱۹ بزرگ‌ترین در تاریخ بودند. دولت‌های سراسر جهان به کسب‌وکارها برای حفظ کارکنان پرداخت کردند، پرداخت‌های مستقیم به خانوارها فرستادند و وام‌هایی ارائه دادند که بعداً بخشوده شد. این یارانه‌ها از یک فروپاشی اقتصادی جلوگیری کردند اما به جهش تورمی که بعد آمد کمک کردند.

سخن پایانی

یارانه، پول دولت است که به سمت یک هدف مشخص هدایت می‌شود. می‌تواند یک اقتصاد را تثبیت کند، از آسیب‌پذیران محافظت کند و تغییر فناوری را شتاب دهد. همچنین می‌تواند منابع را هدر دهد، بازارها را تحریف کند و وابستگی ایجاد کند.

سوال درباره هر یارانه‌ای این نیست که آیا منافعی دارد—تقریباً همیشه برای کسی دارد. سوال این است که آیا منافع، هزینه‌ها را توجیه می‌کند و چه کسی آن هزینه‌ها را به دوش می‌کشد. یارانه‌ها فقط سیاست اقتصادی نیستند. انتخاب‌های سیاسی هستند که به پول بیان می‌شوند.