تورم: کم‌ارزش‌کننده داریی شما

تورم در عمل اینگونه است: وارد سوپرمارکت می‌شوید. همان سبد خریدی که پارسال 100 دلار خرج برمی‌داشت، حالا 106 دلار خرج برمی‌دارد. حقوقتان تغییر نکرده. خودتان هم تغییر نکرده‌اید—هنوز همان شیر، همان نان، همان تخم‌مرغ را می‌خرید. اما پولتان کمتر خرید می‌کند.

تورم خاموش است. پیوسته است. هر روز نمی‌بینید. سال‌به‌سال آن را حس می‌کنید. و در طول زمان، یکی از قدرتمندترین نیروها در کل اقتصاد است.

شناخته‌ترین عامل محرک نرخ بهره تورم است. بانک‌های مرکزی مأمور به کنترل آن هستند. بازارهای اوراق قرضه در هر بازدهی آن را در نظر می‌گیرد. مصرف‌کنندگان در هر صندوق فروشگاه آن را می‌کنند. معامله‌گران هر انتشار داده را برای آنچه درباره تصمیم بعدی نرخ معنی می‌دهد تماشا می‌کنند.

تا پایان این پُست، می‌فهمید تورم چیست، چطور اندازه‌گیری می‌شود، چه عواملی ایجادش می‌کند، چرا بانک‌های مرکزی 2 درصد را هدف می‌گیرند، و داده‌های تورم چطور هر بازاری که برایتان مهم است را حرکت می‌دهند.

تورم چیست؟ تعریف ساده

تورم نرخی است که سطح عمومی قیمت‌ها برای کالاها و خدمات در طول زمان افزایش می‌یابد. وقتی تورم مثبت است، هر واحد پول کالاها و خدمات کمتری نسبت به قبل می‌خرد. یعنی قدرت خرید کاهش می‌یابد.

تورم افزایش قیمت یک محصول یا خدمت خاص نیست. اگر قهوه گران‌تر شود اما همه چیز دیگر ثابت بماند، این تورم نیست—این یک تغییر قیمت نسبی است، که توسط چیزی مشخص در بازار قهوه هدایت می‌شود. تورم افزایش گسترده‌ای در بسیاری از قیمت‌ها به طور هم‌زمان است. سطح متوسط قیمت‌ها در حال بالا رفتن است.

دو اصطلاح مرتبط که اغلب مبتدیان را گیج می‌کند: کاهش تورم و تورم منفی.

کاهش تورم یعنی تورم هنوز مثبت است اما کند می‌شود. قیمت‌ها هنوز در حال افزایش هستند—فقط کندتر از قبل. مثلاً اگر تورم پارسال 8 درصد بود و امسال 4 درصد، این کاهش تورم است. قیمت‌ها از پارسال بالاترند. فقط با سرعت کمتری بالا می‌روند. کاهش تورم، تورم منفی نیست.

تورم منفی یعنی قیمت‌ها در حال سقوط هستند. پول شما در طول زمان قدرت خرید بیشتری پیدا می‌کند. این خوب به نظر می‌رسد—چه کسی کالاهای ارزان‌تر نمی‌خواهد؟ اما تورم منفی اغلب بدتر از تورم است. وقتی قیمت‌ها به طور مداوم سقوط می‌کنند، مصرف‌کنندگان خرید را عقب می‌اندازند («صبر می‌کنم، ماه بعد ارزان‌تر می‌شود»). کسب‌وکارها کمتر می‌فروشند، قیمت‌ها را بیشتر کاهش می‌دهند، دستمزدها را کم می‌کنند و کارگران را اخراج می‌کنند چون تولیدات و فعالیت توسط شرکت‌ها کاهش می‌یابد. بازپرداخت بدهی‌ها سخت‌تر می‌شود چون درآمدها در حال سقوط هستند اما اقساط بدهی ثابت می‌ماند. مارپیچ تورم منفی سناریوی کابوسی است که بانک‌های مرکزی برای جلوگیری از آن ساخته شدند.

تورم چطور اندازه‌گیری می‌شود؟

تورم یک عدد واحد نیست. از طریق چندین شاخص قیمت مختلف اندازه‌گیری می‌شود. هر کدام هدف و روش خود را دارد. اما؛ معروف‌ترین آنها شاخص قیمت مصرف کننده، شاخص قیمت هزینه‌های شخصی، و شاخص قیمت تولید کننده است. هر اقتصاد بزرگی نسخه‌های خودش را دارد که توسط نهاد آماری ملی آن کشور تولید می‌شود. اسم‌ها فرق می‌کند، اما مفاهیم یکسان است.

شاخص قیمت مصرف‌کننده (Consumer Price Index — CPI)

قیمت مصرف‌کننده شناخته‌شده‌ترین معیار تورم است که تقریباً همه دنبال می‌کند. هر ماه، نهادهای آماری قیمت‌های یک سبد ثابت از کالاها و خدمات را ردیابی می‌کنند که نمایانگر چیزی است که یک مصرف‌کننده شهری معمولی می‌خرد—غذا، مسکن، حمل‌ونقل، مراقبت پزشکی، سرگرمی، تحصیلات و دسته‌های دیگر. تغییر در هزینه کل آن سبد در طول دوازده ماه، نرخ تورم قیمت مصرف کننده (CPI) است.

شاخص مصرف قیمت مصرف‌کننده در دو نسخه می‌آید. شاخص قیمت مصرف‌کننده کل (Headline CPI) همه چیز را شامل می‌شود—غذا، انرژی، همه. شاخص قیمت مصرف‌کننده اصلی (Core CPI) قیمت‌های غذا و انرژی را حذف می‌کند چون به شدت بی‌ثبات هستند. یک جهش در قیمت نفت یا یک برداشت ضعیف می‌تواند CPI کل را به شدت جابه‌جا کند بدون اینکه چیز زیادی درباره روندهای تورمی زیربنایی بگوید. شاخص قیمت مصرف‌کننده اصلی (هسته‌‌ای نیز نامیده می‌شود) سیگنال تمیزتری می‌دهد.

بیشتر کشورها CPI خودشان را منتشر می‌کنند. در بریتانیا، اداره آمار ملی (ONS) آن را تولید می‌کند. در منطقه یورو، یورواستات شاخص هماهنگ قیمت مصرف‌کننده (HICP) را برای هر کشور عضو منتشر می‌کند که مقایسه‌های یکدست در سراسر بلوک را ممکن می‌سازد. در ژاپن، دفتر آمار، CPI سراسری را ماهانه منتشر می‌کند. در چین، دفتر ملی آمار CPI خود را منتشر می‌کند که برای نوسان‌های قیمت غذا با دقت تماشا می‌شود. هند، برزیل، کانادا، استرالیا—هر اقتصاد بزرگی CPI خودش را دارد که بر همان اصل ساخته شده: ردیابی قیمتی که مصرف‌کنندگان برای یک سبد نماینده از کالاها و خدمات می‌پردازند.

شاخص قیمت هزینه‌های مصرف شخصی [Personal Consumption Expenditures (PCE) Price Index]

این معیار تورم را بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) ترجیح می‌دهد. پوشش آن گسترده‌تر از شاخص قیمت مصرف‌کننده است و مهم‌تر اینکه، برای تغییرات در رفتار مصرف‌کننده تعدیل می‌شود. اگر قیمت گوشت گاو جهش کند و مصرف‌کنندگان به مرغ روی بیاورند، CPI هنوز وزن سنگینی به گوشت گاو می‌دهد. شاخص قیمت هزینه‌های مصرف شخصی (PCE) این جابه‌جایی را می‌گیرد—بازتاب می‌دهد که مردم واقعاً چه می‌خرند، نه آنچه در یک سال پایه ثابت می‌خریدند.

مثل PCE، CPI هم نسخه‌های کل و اصلی دارد. PCE اصلی عددی است که فدرال رزرو بیشترین توجه را به آن می‌کند. معیاری است که هدف تورم 2 درصد با آن سنجیده می‌شود.

کشورهای دیگر معادل‌های خودشان از PCE را دارند. در بریتانیا، اداره آمار ملی تعدیل‌کننده هزینه‌های مصرف نهایی خانوار (HHFCE) را منتشر می‌کند. در منطقه یورو، یورواستات (Eurostat) تعدیل‌کننده‌های مصرف را به عنوان بخشی از حساب‌های ملی تولید می‌کند. در کانادا، آمار کانادا (Statistics Canada) تعدیل‌کننده ضمنی قیمت برای هزینه شخصی را منتشر می‌کند. همه این معیارها بر همان منطق ساخته شده‌اند: ردیابی آنچه مصرف‌کنندگان واقعاً خرج می‌کنند، تعدیل برای تغییرات رفتار، و گرفتن تصویری گسترده‌تر از سبد ثابت CPI.

شاخص قیمت تولیدکننده (Producer Price Index — PPI)

شاخص قیمت تولید‌کننده (PPI) قیمت‌های دریافتی توسط تولیدکنندگان داخلی برای محصولشان را اندازه می‌گیرد. تورم را در سطح عمده‌فروشی محاسبه می‌کند—قبل از اینکه کالاها به مصرف‌کننده برسند. PPI یک سیگنال هشدار زودهنگام است. اگر قیمت‌های تولیدکننده در حال افزایش باشند، قیمت‌های مصرف‌کننده اغلب با تأخیر دنبال می‌کنند، چون کسب‌وکارها هزینه‌های ورودی بالاتر را انتقال می‌دهند.

بیشتر کشورها PPI یا معادل خود را منتشر می‌کنند. در بریتانیا، شاخص قیمت تولیدکننده توسط اداره آمار ملی منتشر می‌شود. در منطقه یورو، یورواستات شاخص قیمت تولیدکننده صنعتی را منتشر می‌کند. در ژاپن، بانک ژاپن شاخص قیمت کالاهای شرکتی (CGPI) را منتشر می‌کند. در چین، شاخص قیمت تولیدکننده برای کالاهای ساخته‌شده یک شاخص با دقت تماشاشده از فشارهای هزینه جهانی است. اسمش هر چه باشد، کارکرد یکسان است: اندازه‌گیری قیمت‌ها در دروازه کارخانه قبل از رسیدن به مصرف‌کننده.

معیارهای دیگر

تعدیل‌کننده تولید ناخالص داخلی (GDP deflator) قیمت‌های همه کالاها و خدمات تولیدشده داخلی را اندازه می‌گیرد—گسترده‌تر از CPI اما فصلی منتشر می‌شود، نه ماهانه. شاخص‌های قیمت واردات و صادرات تورم را در کالاهای مبادله‌شده ردیابی می‌کنند. نظرسنجی‌های انتظارات تورمی از مصرف‌کنندگان و پیش‌بینی‌کنندگان حرفه‌ای می‌پرسند فکر می‌کنند تورم در آینده چقدر باشد—چون خود انتظارات، تورم واقعی را هدایت می‌کنند.

نکته‌ای درباره کیفیت: آنچه تورم نادیده می‌گیرد

معیارهای تورم قیمت‌ها را دنبال می‌کنند، اما در دنبال کردن کیفیت مشکل دارند. اگر یک تلفن هوشمند امروز همان قیمتی را داشته باشد که پنج سال پیش داشت، CPI تورم صفر ثبت می‌کند. اما تلفن امروز سریع‌تر است، دوربین بهتری دارد و بیشتر عمر می‌کند. شما همان قیمت را می‌پردازید اما چیز بیشتری می‌گیرید—یعنی به یک معنا، کمتر برای هر واحد ارزش می‌پردازید. شاخص‌های تورم سعی می‌کنند این را از طریق چیزی به نام تعدیلات لذت‌گرا (hedonic adjustments) اصلاح کنند، اما این فرایند بی‌نقص نیست. محصولات جدید، بهبودهای کیفی و پیشرفت فناوری به طور سیستماتیک کمتر شمرده می‌شوند. این یعنی تورم اندازه‌گیری‌شده تمایل دارد تورم واقعی را کمی بیشتر برآورد کند—که یکی از دلایلی است که بانک‌های مرکزی 2 درصد را هدف می‌گیرند نه صفر. می‌دانند که متر کاملاً دقیق نیست.

چه چیزی تورم را ایجاد می‌کند؟

تورم یک علت واحد ندارد. از منابع متعددی می‌آید که اغلب با هم تعامل دارند.

تورم ناشی از فشار تقاضا (Demand-Pull Inflation)

این داستان کلاسیک «پول زیاد به دنبال کالاهای کم» است. وقتی تقاضا در سراسر اقتصاد از ظرفیت اقتصاد برای تولید کالاها و خدمات فراتر می‌رود، قیمت‌ها بالا برده می‌شوند.

چه چیزی تقاضای مازاد ایجاد می‌کند؟

• رشد اقتصادی قوی با بیکاری پایین: مصرف‌کنندگان احساس اعتماد می‌کنند، کسب‌وکارها سرمایه‌گذاری می‌کنند، همه خرج می‌کنند
• سیاست پولی انبساطی: نرخ‌های بهره پایین
• تسهیل مقداری: پول بیشتری به اقتصاد تزریق می‌کند
• سیاست مالی: افزایش هزینه‌های دولت، کاهش مالیات، افزایش پرداخت‌های مستقیم به خانوارها تقاضا را بیشتر تقویت می‌کند
• تقاضای قوی صادراتی از خارج یک لایه دیگر اضافه می‌کند.

وقتی همه این نیروها تقاضا را بالاتر از آنچه اقتصاد می‌تواند تأمین کند هل (لهجه کابلی: هُل = تیله) می‌دهند، نتیجه تورم ناشی از تقاضاست. قیمت‌ها بالا می‌روند چون خریداران برای کالاهای محدود رقابت می‌کنند.

تورم ناشی از فشار هزینه (Cost-Push Inflation)

گاهی قیمت‌ها بالا می‌روند نه به خاطر اینکه تقاضا زیادی قوی است، بلکه به خاطر اینکه هزینه‌های تولید بالا رفته است. کسب‌وکارها با هزینه‌های بالاتر برای مواد خام، انرژی، نیروی کار یا قطعات وارداتی روبه‌رو می‌شوند. آن هزینه‌ها را به صورت قیمت‌های بالاتر به مصرف‌کنندگان انتقال می‌دهند.

چه چیزی هزینه‌ها را بالا می‌برد؟ جهش‌های قیمت نفت هر چیزی که به حمل‌ونقل و انرژی وابسته است را گران‌تر می‌کند. مثال‌ها:

• اختلالات زنجیره تأمین: یک پاندمی، یک جنگ
• یک فاجعه طبیعی: دسترسی به ورودی‌های کلیدی را محدود می‌کند
• افزایش زیادی دستمزد‌ها: هزینه‌های نیروی کار را بالا می‌برد
• تضعیف ارز: واردات را گران‌تر می‌کند و به قیمت‌های داخلی تغذیه می‌شود.

تورم فشار هزینه برای بانک‌های مرکزی به‌ویژه دشوار است چون بالا بردن نرخ‌های بهره زنجیره‌های تأمین شکسته را تعمیر نمی‌کند یا قیمت نفت را پایین نمی‌آورد. فقط می‌تواند تقاضا را کاهش دهد، که یک بخش از مسئله را حل می‌کند در حالی که هیچ کاری برای بخش دیگر نمی‌کند.

تورم درونزا (تورم انتظاری)

تورم یک جزء روانشناختی دارد. وقتی مردم انتظار داشته باشند تورم ادامه یابد، رفتارشان به شکلی تغییر می‌کند که تورم را خودتحقق‌بخش می‌کند.

مثلاً کارگران می‌بینند قیمت‌ها در حال افزایش است. برای حفظ قدرت خریدشان دستمزد بالاتر می‌خواهند. کسب‌وکارها موافقت می‌کنند—ترجیح می‌دهند بیشتر بپردازند و کارکنان آموزش‌دیده را نگه دارند تا آنها را از دست بدهند. اما دستمزدهای بالاتر یعنی هزینه‌های بالاتر برای کسب‌وکارها، پس قیمت‌ها را برای محافظت از حاشیه سود بالا می‌برند. آن قیمت‌های بالاتر باعث می‌شود کارگران تورم بیشتری ببینند، پس دفعه بعد دستمزدهای حتی بالاتری می‌خواهند. مارپیچ دستمزد-قیمت شکل می‌گیرد.

به همین دلیل بانک‌های مرکزی قبل از اینکه تورم ریشه‌دار شود، اینقدر جدی با آن مبارزه می‌کنند. وقتی انتظارات تورمی «لنگرگاه خود را از دست بدهند»—وقتی مردم باورشان را از دست بدهند که بانک مرکزی تورم را پایین خواهد آورد—کنترل آن بسیار سخت‌تر و پرهزینه‌تر می‌شود. فدرال رزرو (بانک مرکزی آمریکا) تحت رهبری وولکر در اوایل دهه 1980 مجبور شد اقتصاد آمریکا را به یک رکود عمیق ببرد تا انتظارات تورمی را که بیش از یک دهه ساخته شده بود بشکند.

تورم پولی

در بلندمدت، تورم پایدار همیشه یک پدیده پولی است. اگر عرضه پول سریع‌تر از ظرفیت اقتصاد برای تولید کالاها و خدمات رشد کند، قیمت‌ها بالا می‌روند. پول بیشتر به دنبال همان مقدار کالا یعنی هر واحد پول کمتر می‌خرد. در ایران و ترکیه این نوع تورم حاکم است.

بانک‌های مرکزی رشد عرضه پول را کنترل می‌کنند، مستقیم و غیرمستقیم. وقتی نرخ‌های بهره را برای مدتی طولانی زیادی پایین نگه می‌دارند یا ترازنامه‌هایشان را زیادی جدی منبسط می‌کنند، ریسک ایجاد پول مازاد را می‌پذیرند که در نهایت به تورم تبدیل می‌شود. رابطه بین عرضه پول و تورم در کوتاه‌مدت محکم نیست، اما در طول دهه‌ها یکی از محکم‌ترین روابط در تمام اقتصاد است.

چرا بانک‌های مرکزی تورم 2 درصد را هدف می‌گیرند؟

دو درصد. نه صفر. نه سه. تقریباً دو درصد. تقریباً هر بانک مرکزی یک اقتصاد بزرگ نرخ تورمی حول این عدد را هدف می‌گیرد. چرا؟

صفر درصد روی کاغذ ایده‌آل به نظر می‌رسد—قیمت‌های باثبات، بدون تحلیل قدرت خرید. اما بانک‌های مرکزی عمداً یک نرخ مثبت کوچک را هدف می‌گیرند. چهار دلیل.

اجتناب از تورم منفی

هدف 2% یک سپر فراهم می‌کند. اگر بانک مرکزی صفر را هدف بگیرد و کمی پایین‌تر بزند، اقتصاد به تورم منفی می‌لغزد—که همان‌طور که دیدیم، از تورم ملایم خطرناک‌تر است. دو درصد فضا می‌دهد که خطاهای کوچک را بدون عبور از قلمرو منفی جذب کند.

سوگیری اندازه‌گیری

سوگیری اندازه‌‌گیری به معنای تمایل شاخص‌ها به بزرگ‌نمایی تورم است.

معیارهای تورم مثل CPI تمایل دارند تورم واقعی را کمی بیشتر برآورد کنند. در محاسبه کامل بهبودهای کیفی و محصولات جدید مشکل دارند. هدف 2% احتمالاً یعنی تورم واقعی نزدیک به 1–1.5% است.

فضا برای کاهش نرخ‌های واقعی

با تورم 2%، یک بانک مرکزی می‌تواند نرخ‌های بهره واقعی را با تنظیم نرخ‌های اسمی زیر تورم به قلمرو منفی ببرد. اگر نرخ‌های اسمی 0.5% و تورم 2% باشد، نرخ واقعی 1.5%- است—یک محرک قدرتمند. در تورم صفر، بانک مرکزی این توانایی را از دست می‌دهد. نرخ‌های اسمی نمی‌توانند خیلی زیر صفر بروند، پس نرخ‌های واقعی قفل می‌شوند.

روغن‌کاری چرخ‌ها

کمی تورم اجازه می‌دهد قیمت‌های نسبی و دستمزدها بدون اینکه کسی مجبور به قبول کاهش دستمزد‌ اسمی شود، تعدیل شوند.

برای مثال؛ اگر شرکتی نیاز داشته باشد هزینه‌های نیروی کار را 2 درصد به صورت واقعی کاهش دهد، با تورم 2 درصد می‌تواند به سادگی دستمزدها را یک سال ثابت نگه دارد. بدون تورم، مجبور بود دستمزدهای اسمی را 2 درصد کاهش دهد—که کارگران به شدت در برابرش مقاومت می‌کنند. تورم روان‌کننده‌ای برای تعدیل‌های ضروری اقتصادی فراهم می‌کند.

ابرتورم (Hyperinflation): وقتی تورم همه چیز را نابود می‌کند

ابرتورم فقط تورم بالا نیست. تورم خارج از کنترل است—معمولاً به صورت افزایش قیمت‌ها بیش از 50% در ماه تعریف می‌شود. با این نرخ، قیمت‌ها در عرض هفته‌ها دو برابر می‌شوند، نه سال‌ها. پول بی‌ارزش می‌شود. مردم هجوم می‌برند حقوقشان را روزی که می‌گیرند خرج کنند چون قیمت‌ها فردا بالاتر خواهد بود. ارز سقوط می‌کند.

مثال‌های تاریخی در حافظه اقتصادی حک شده‌اند. آلمان وایمار در 1923—مردم فرغون/کراچی پول نقد برای خرید یک قرص نان حمل می‌کردند. زیمبابوه در اواخر دهه 2000—دولت برای تأمین مالی کسری‌ها پول چاپ کرد تا اینکه ارز به جوک جهانی تبدیل شد. ونزوئلا در دهه 2010—تورم به میلیون‌ها درصد رسید و بولیوار به نفع دلار آمریکا و ارزهای دیجیتال کنار گذاشته شد.

علت ابرتورم تقریباً همیشه یکسان است. دولت نمی‌تواند به اندازه کافی مالیات بگیرد و نمی‌تواند به اندازه کافی قرض بگیرد تا هزینه‌هایش را تأمین مالی کند. پس پول چاپ می‌کند. کسری‌های عظیم توسط بانک مرکزی پولی می‌شوند. عرضه پول منفجر می‌شود. قیمت‌ها منفجر می‌شوند. اعتماد به ارز بخار می‌شود. بانک مرکزی تمام اعتبارش را از دست داده.

ابرتورم در کشورهای با بانک‌های مرکزی مستقل، چارچوب‌های پولی معتبر و توانایی مالیات‌گیری یک ریسک نیست. اما یادآور این است که تورم وقتی نهادهایی که پول را کنترل می‌کنند شکست بخورند به چه چیزی تبدیل می‌شود.

تورم در کشورهای مختلف: همه یک چیز را تجربه نمی‌کنند

تورم یکسان نیست. کشورهای مختلف برای دهه‌ها در جهان‌های تورمی کاملاً متفاوتی زندگی کرده‌اند.

ژاپن/جاپان: کشوری که نمی‌توانست تورم ایجاد کند

برای تقریباً سه دهه، این کشور با تورم نه؛ بلکه با تورم منفی جنگید. جمعیت سالخورده (پیر)، مصرف ضعیف و کسب‌وکارهای گریزان از بدهی قیمت‌ها را ثابت نگه داشت. بانک ژاپن نرخ‌ها را به صفر و فراتر رساند، در تسهیل مقداری (Quantitative Easing) پیشگام شد و سهام خرید—اما تورم به سختی تکان خورد. ژاپن به جهان آموخت که تورم منفی، وقتی ریشه بدواند، فرار از آن بی‌نهایت سخت است.

سوئیس: قیمت‌های باثبات در دریایی از تورم

سوئیس از ثبات قیمت ساختاری برخوردار است. ارز قوی، واردات را ارزان نگه می‌دارد. اعتبار ناشی از سیاست‌های سالم، انتظارات تورمی را تثبیت می‌کند.

مثلاً در سال 2022، وقتی آمریکا و منطقه یورو تورم 8–10% دیدند، تورم سوئیس نزدیک 3.5% به اوج رسید. اقتصاد این کشور از جهش‌های تورمی که کشورهای بزرگ‌تر و بازتر را می‌زند عایق است.

ترکیه: وقتی تورم مزمن می‌شود

ترکیه نقطه مقابل ژاپن است. برای سال‌ها، تورم در ارقام دو رقمی مانده—20، 40، حتی بالای 80 درصد. سیاست پولی نامتعارف (کاهش نرخ‌ها با وجود تورم بالا)، لیر در حال تضعیف و تصمیم‌های سیاسی‌شده بانک مرکزی اعتماد را از بین برد. ترک‌ها برای محافظت از پس‌اندازهایشان دلار و یورو نگه می‌دارند. تورم مزمن رابطه بین شهروندان و پول خودشان را نابود می‌کند.

برزیل: کشوری که تورم را رام کرد

برزیل در دهه‌های 1980 و اوایل 1990 دچار ابرتورم شد—قیمت‌ها در اوج بیش از 2000 درصد سالانه افزایش یافت. پلانو رئال (نام برنامه اقتصادی) در 1994 یک ارز جدید و یک برنامه تثبیت معتبر معرفی کرد. تورم سقوط کرد. برای دو دهه پس از آن، برزیل تورم ملایمی را حفظ کرده—گواهی بر اینکه حتی تورم شدید هم می‌تواند با اصلاحات نهادی و اراده سیاسی رام شود.

هر کشور داستان متفاوتی تعریف می‌کند: تلاش برای ایجاد تورم (ژاپن)، مصونیت ساختاری از آن (سوئیس)، تله تورم مزمن (ترکیه)، و امکان فرار (برزیل).

داده‌های تورم و واکنش‌های بازار

انتشار CPI و PCE جزو رویدادهای اقتصادی هستند که بیشترین جابه‌جایی بازار را ایجاد می‌کنند. آن‌ها تعیین می‌کنند بانک‌های مرکزی بعدش چه کنند، و بانک‌های مرکزی جهت نرخ‌های بهره را تعیین می‌کنند. نتیجه می‌تواند بهتر، بدتر یا هم‌راستا با انتظار باشد.

• بهتر از انتظار: تورم بالاتر از پیش‌بینی گزارش می‌شود. بازار قیمت‌گذاری مجدد می‌کند: بانک مرکزی حالا بیشتر احتمال دارد نرخ‌ها را بالا ببرد یا برای مدت طولانی‌تری بالا نگه دارد. ارز تقویت می‌شود (نرخ‌های بالاتر سرمایه جذب می‌کند). بازدهی اوراق بالا می‌رود، قیمت‌ها سقوط می‌کند (تورم دشمن درآمد ثابت است). سهام ترکیبی است—رشد اسمی قوی برای سود خوب است، اما نرخ‌های بالاتر برای ارزش‌گذاری بد. سهام رشدی، به‌ویژه، سقوط می‌کند. ارز دیجتیال یا کریپتو با تنگ‌تر شدن انتظارات نقدینگی تمایل به سقوط دارد.
• بدتر از انتظار: تورم پایین‌تر از پیش‌بینی گزارش می‌شود. بازار قیمت‌گذاری مجدد می‌کند: بانک مرکزی حالا بیشتر احتمال دارد نرخ‌ها را کاهش دهد یا ثابت نگه دارد. ارز تضعیف می‌شود. بازدهی اوراق پایین می‌آید، قیمت‌ها بالا می‌رود. سهام تمایل به جهش دارد—پول ارزان‌تر و نرخ‌های تنزیل پایین‌تر. کریپتو با بهبود انتظارات نقدینگی تمایل به جهش دارد.
• هم‌راستا با انتظار: واکنش حداقلی بازار. عدد از قبل در قیمت‌ها لحاظ شده بود.

جزئیات گزارش به اندازه عدد اصلی اهمیت دارد. آیا تورم توسط هزینه‌های مسکن هدایت می‌شود (چسبنده، کند در تغییر، هدایت‌شده توسط داده‌های با تأخیر) یا انرژی (بی‌ثبات، اغلب برمی‌گردد)؟ آیا تورم هسته در حال افزایش است در حالی که تورم کل ثابت است؟ بازار تک‌تک جزئیات را موشکافی می‌کند. معامله‌گرانی که فقط عدد اصلی را می‌خوانند داستان واقعی را از دست می‌دهند.

تورم و طبقات دارایی

اوراق قرضه

تورم دشمن اصلی سرمایه‌گذاران درآمد ثابت است. یک اوراق قرضه وعده می‌دهد مبالغ ثابتی (نرخ کوپان) در آینده بپردازد. اگر تورم بالا برود، آن پرداخت‌های ثابت کمتر می‌خرند. سرمایه‌گذاران بازدهی بالاتری برای جبران می‌خواهند، یعنی قیمت اوراق در بازار سقوط می‌کند. هر چه سررسید اوراق طولانی‌تر باشد، ریسک تورم بیشتری حمل می‌کند.

سهام

تورم ملایم و قابل پیش‌بینی برای سهام مشکل نیست. شرکت‌ها می‌توانند قیمت‌ها را همراه با هزینه‌ها بالا ببرند. درآمدها و سودها با تورم رشد می‌کنند. در بلندمدت، سهام یک پوشش تورمی معقول بوده.

تورم بالا و غیرقابل پیش‌بینی متفاوت است. هزینه‌ها سخت پیش‌بینی می‌شوند. حاشیه‌های سود فشرده می‌شوند. مصرف‌کنندگان عقب می‌نشینند. عدم اطمینان سرمایه‌گذاران را محتاط می‌سازند. مثلاً دهه 1970 در آمریکا—تورم بالا، رشد راکد، بازدهی ضعیف سهام—داستان عبرت‌آموز است.

کالاها

کالاها دارایی‌های واقعی هستند. وقتی سطح عمومی قیمت‌ها بالا می‌رود، قیمت کالاها تمایل دارد با آن بالا برود—آن‌ها اغلب همان ورودی‌هایی هستند که تورم را بالاتر می‌برند. طلا پوشش تورمی سنتی است. کارنامه آن در دوره‌های کوتاه ترکیبی است—طلا حتی وقتی تورم بالا می‌رود، در کوتاه مدت، می‌تواند سقوط کند، همان‌طور که در 2022 وقتی نرخ‌های واقعی در حال افزایش، طلای بدون بازدهی را کمتر جذاب کرد اتفاق افتاد. اما در دوره‌های بسیار بلند، طلا قدرت خرید را حفظ کرده.

املاک و مستغلات

ارزش املاک و اجاره‌ها تمایل دارند با تورم بالا بروند. املاک به این دلیل یک پوشش تورمی سنتی است. اما بی‌نقص نیست—نرخ‌های وام مسکن با تورم بالا می‌روند (چون بانک‌های مرکزی در پاسخ نرخ‌ها را بالا می‌برند)، که می‌تواند تقاضا و قیمت مسکن را خنک کند.

کریپتو

عرضه ثابت 21 میلیون واحدی بیت‌کوین به آن روایتی به عنوان «طلای دیجیتال» می‌دهد—دارایی که باید ارزشش را با کاهش ارزش پول‌های فیات توسط تورم حفظ کند. در عمل، کریپتو بیشتر شبیه یک دارایی پرریسک با بتای بالا (شاخص نوسان) معامله شده تا یک پوشش تورمی، و بیشتر با سهام فناوری همبستگی داشته تا طلا. روایت قدرتمند است. داده‌ها هنوز به آن نرسیده‌اند.

شاخص‌های کلیدی تورم که معامله‌گران تماشا می‌کنند

این شاخص‌های کلیدی است:

• CPI (ماهانه): نسخه کُل و اصلی. اولین انتشار بزرگ تورم هر ماه. بازارها روی تفاوت بین واقعی و انتظاری حرکت می‌کنند.
• PCE (ماهانه): معیار ترجیحی فدرال رزرو. PCE هسته مهم‌ترین عدد تورمی برای سیاست پولی آمریکاست.
• PPI (ماهانه): قیمت‌های عمده‌فروشی. یک شاخص پیش‌رو—تغییرات قیمت تولیدکننده اغلب به مصرف‌کننده منتقل می‌شود.
• انتظارات تورمی: نظرسنجی‌های مصرف‌کننده (دانشگاه میشیگان، فدرال رزرو نیویورک) و معیارهای بازارمحور (نرخ‌های سر به سر از TIPS). اگر انتظارات در حال افزایش باشند، بانک‌های مرکزی عصبی می‌شوند—حتی اگر تورم فعلی پایین باشد.
• میانگین درآمد ساعتی: تورم دستمزد. اگر دستمزدها سریع‌تر از بهره‌وری رشد کنند، کسب‌وکارها با فشار هزینه روبه‌رو می‌شوند که یا حاشیه‌ها را فشرده می‌کند یا به مصرف‌کننده منتقل می‌شود.
• قیمت کالاها: نفت، کالاهای کشاورزی، فلزات صنعتی—شاخص‌های پیش‌رو فشار قیمت در خط لوله. افزایش پایدار در قیمت کالاها در نهایت در CPI و PCE ظاهر می‌شود.

گپ آخر

تورم کوچک‌کننده خاموش بودجه است. در سوپرمارکت حسش می‌کنید، در پمپ بنزین، در کرایه خانه. بانک‌های مرکزی مأمور به کنترلش هستند—و اقداماتشان برای این کار هر دارایی مالی که معامله می‌کنید را حرکت می‌دهد.

اما نیمه دیگری از مأموریت بانک مرکزی هست. تورم یک چشم است. اشتغال چشم دیگر. این دو با هم تعیین می‌کنند که بانک مرکزی نرخ‌ها را بالا ببرد، کاهش دهد یا ثابت نگه دارد.

در مطلب بعدی این مجموعه: اشتغال—آماری که یک چهره واقعی پشتش است. مشاغل، دستمزدها و اینکه چرا بازار کار چشم دوم بانک مرکزی است.