وقتی به پول فکر میکنید، احتمالاً به پول نقد فکر میکنید—اسکناسهای در کیف پولتان، سکههای در جیبتان. اما بیشتر پول به صورت فیزیکی وجود ندارد. به صورت اعداد در حسابهای بانکی وجود دارد، ثبتهای دیجیتالی که میشود با یک کارت یا یک کلیک خرج کرد.
عرضه پول کل مقدار پول در دسترس در یک اقتصاد است. اما یک عدد واحد نیست. به صورت لایهلایه اندازهگیری میشود—از نقدشوندهترین (پول نقد فیزیکی) تا کمنقدشوندهتر (سپردههای پسانداز، صندوقهای بازار پول). فهمیدن این لایهها به شما کمک میکند تورم، سیاست بانک مرکزی و اندازه واقعی سوختی که اقتصاد را نیرو میدهد را بفهمید.
تا پایان این مطلب کوتاه، M1، M0 و M2 را میفهمید، چطور تفاوت دارند و چرا بانکهای مرکزی با دقت تماشایشان میکنند.
در سایتهای اجتماعی با ما باشید
سه معیار اصلی
عرضه پول بر اساس نقدینگی؛ یعنی اینکه پول چقدر سریع میتواند خرج شود به لایههایی تقسیم میشود.
M0 (پایه پولی)
این اولین لایه پولی است که در ذهن مردم بار اول میرسد. M0 شامل پول نقد فیزیکی در گردش—سکهها و اسکناسهای در کیف مردم، صندوقهای فروشگاهها و خزانه بانکها—بهعلاوه ذخایر بانکهای تجاری نزد بانک مرکزی است.
M0 گاهی «پول پایه» یا «پول پرقدرت» نامیده میشود چون پایهای است که دیگر لایههای عرضه پول روی آن بنا میشود. بانک مرکزی مستقیماً M0 را ایجاد میکند—با چاپ پول و بستانکار کردن ذخایر بانکی. وقتی میشنوید «فدرال رزرو در حال چاپ پول است»، آنچه واقعاً اتفاق میافتد گسترش M0 است.
M1
M1 شامل همه چیز در M0 (پول نقد فیزیکی) بهعلاوه سپردههای جاری است—پول در حسابهای جاری که میشود بلافاصله با کارت نقدی، چک یا انتقال بانکی خرج کرد.
M1 نمایانگر فوریترین قدرت مصرف در اقتصاد است. پول نقد در جیبتان، موجودی حساب جاریتان، پولی است که نیازی به تبدیل، دوره انتظار یا فروش دارایی ندارد. آماده است همین الان خرج شود.
خلاصه: M1 = M0 + حسابهای جاری
M2
M2 شامل همه چیز در M1 بهعلاوه سپردههای پسانداز، سپردههای مدتدار کوچک (گواهی سپرده زیر ۱۰۰,۰۰۰ دلار) و صندوقهای خرد بازار پول است.
اینها وجوهی هستند که بلافاصله قابل خرج کردن نیستند—نمیشود با حساب پسانداز خرید سوپرمارکت کرد—اما میشود سریع و با کمترین اصطکاک به پول نقد یا سپرده جاری تبدیل کرد. M2 رایجترین معیار مورد استناد از عرضه پول است چون هم قدرت خرید فوری را میگیرد و هم شبهپولی که میتواند به سرعت به قدرت خرید تبدیل شود.
خلاصه: M2 = M1 + سپردههای پسانداز + سپردههای مدتدار کوچک + صندوقهای کوچک بازار پول
دادههای عرضه پول را از کجا بدست آوریم؟
بانکهای مرکزی دادههای عرضه پول را جداگانه و در ترازنامه خود منتشر میکنیم. در اسکرینشات زیر شما عرضه پول ایالات متحده آمریکا را از ۱۹۶۰ تا امروز مشاهد میکنید.
چرا این تمایز اهمیت دارد
معیارهای مختلف، داستانهای متفاوتی درباره آنچه در اقتصاد میگذرد تعریف میکنند.
| معیار | شامل | نقدشوندگی | چه کسی ایجادش میکند |
|---|---|---|---|
| M0 | پول نقد فیزیکی + ذخایر بانکی نزد بانک مرکزی | بالاترین (از قبل پول نقد یا ذخیره است) | مستقیماً بانک مرکزی |
| M1 | M0 + حسابهای جاری/دیداری | بسیار بالا (بلافاصله قابل خرج کردن) | بانک مرکزی + بانکهای تجاری (از طریق وامدهی) |
| M2 | M1 + سپردههای پسانداز، سپردههای مدتدار کوچک، صندوقهای بازار پول | متوسط (سریع قابل تبدیل) | بانک مرکزی + بانکهای تجاری (از طریق وامدهی و ایجاد سپرده) |
M0 نقد شوندهترین و شناختهشدهترین و پایه اول عرض پول بوده و بیشترین کنترل مستقیم را بانک مرکزی بر آن دارد. M1 پولی را میگیرد که همین الان میشود خرج کرد. M2 سطح گسترده آن است—شامل شبهپولی که میتواند به سرعت به قدرت خرید تبدیل شود.
عرضه پول میتواند کاهش یا افزایش یاید. سیاست پولی بانک مرکزی است که عرضه را تعیین میکند.
مثلاً در طول بحران مالی ۲۰۰۸ و دوباره در ۲۰۲۰، M0 با ایجاد تریلیونها ذخایر جدید توسط بانکهای مرکزی از طریق تسهیل مقداری بزرگ شد. اما M2 همیشه به همان نسبت دنبال نکرد. چرا؟ چون ایجاد ذخایر (M0) خودکار به معنی وامدهی بانکها نیست. اگر بانکها روی ذخایر بنشینند و کسبوکارها وام نگیرند، M0 میتواند جهش کند در حالی که M1 و M2 آهسته رشد میکنند.
دقیقاً این اتفاق بعد از ۲۰۰۸ افتاد. بانکهای مرکزی M0 را به طور چشمگیری گسترش دادند. منتقدان هشدار ابرتورم دادند. هرگز نیامد. ضریب فزاینده پول—این نظریه که ۱ دلار M0 از طریق وامدهی بانکی چندین دلار M2 را پشتیبانی میکند—فروپاشید. بانکها ذخایر را نگه داشتند. عرضه پول گستردهتر ملایم رشد کرد. تورم برای یک دهه دیگر پایین ماند.
رابطه بین M0 و M2 مکانیکی نیست. به وامدهی بانکی، اعتماد مصرفکننده و کسبوکار و تقاضا برای اعتبار بستگی دارد. بانکهای مرکزی میتوانند مستقیماً M0 را گسترش دهند. نمیتوانند M2 را مجبور به رشد کنند.
تورم در نهایت توسط پول سطح (M2) که به دنبال کالاها و خدمات است هدایت میشود. اگر M2 سریعتر از توانایی اقتصاد برای تولید رشد کند، قیمتها تمایل به افزایش دارند. جهش تورم ۲۰۲۰–۲۰۲۲ به دنبال یک گسترش بیسابقه M2 آمد—عرضه پول تقریباً ۲۵٪ در یک سال رشد کرد. تمام آن مستقیماً به تورم تبدیل نشد، اما جهت روشن بود: پول بیشتر به دنبال همان کالاها.
بانکهای مرکزی چطور بر عرضه پول اثر میگذارند
بانکهای مرکزی مستقیماً M1 یا M2 را کنترل نمیکنند. آنها M0—یعنی پایه پولی—را کنترل میکنند و از طریق ابزارهای سیاستی بر معیارهای گستردهتر اثر میگذارند.
نرخهای بهره بر تقاضا برای اعتبار اثر میگذارند. نرخهای پایینتر وامگیری را تشویق میکنند، که تمایل دارد M2 را گسترش دهد چون بانکها از طریق وامدهی سپردههای جدید ایجاد میکنند. نرخهای بالاتر وامگیری را منصرف میکنند و رشد M2 را کند یا معکوس میکنند.
تسهیل کمی مستقیماً M0 را گسترش میدهد. بانک مرکزی برای خرید اوراق، ذخایر ایجاد میکند. آن ذخایر در سیستم بانکی ظاهر میشوند. اینکه به رشد M2 تبدیل شوند بستگی دارد به اینکه آیا بانکها وام میدهند و کسبوکارها وام میگیرند.
انقباض مقداری عکس آن را انجام میدهد. بانک مرکزی ترازنامهاش را کوچک میکند و ذخایر را کاهش میدهد. M0 منقبض میشود. M2 معمولاً دنبال میکند—آهسته و با تأخیر.
سخن پایانی
M0 اساس عرضه پول است— اینها پول نقد فیزیکی و ذخایر بانکی است که مستقیماً توسط بانک مرکزی ایجاد میشود. M1 قدرت خرید فوری است—پول نقد بهعلاوه حسابهای جاری. M2 پول گستردهای است که تورم و فعالیت اقتصادی را هدایت میکند—M1 بهعلاوه سپردههای پسانداز و شبهپول.
وقتی در اخبار درباره عرضه پول میشنوید، معمولاً M2 است. وقتی درباره «چاپ پول» توسط بانکهای مرکزی میشنوید، M0 است. فهمیدن این تفاوت به شما کمک میکند بفهمید واقعاً زیر تیترها چه میگذرد.
