اپلیکیشن غیرمتمرکز (DApp): برنامه‌ای بدون مالک و بدون واسطه

اپلیکیشن غیرمتمرکز مشهور به دی‌اپ (DApp) مخفف Decentralized Application است.

ما با چه ویژگی DApp را می‌شناسیم؟ بدون رئیس. بدون تعطیلی. بدون تحریم کشور‌ها. بدون التماس به گوگل و اپل برای تایید.

فقط کُد غیرقابل توقف و در حال اجرا روی بلاکچین.

آماده‌اید که واسطه‌های مانند بانک را کنار بگذارید؟ بیایید اپلیکیشن غیرمتمرکز و نحوه عملکرد آن را بررسی کنیم.

اپلکیشن غیرمتمرکز (DApp) چیست؟

یک اپلیکیشن غیرمتمرکز یک نرم‌افزاری است روی یک بلاکچین (شبکه توزیع شده) راه‌اندازی شده و خودکار کار می‌کند. فعالیت آن بدون رئیس و بدون واسطه مانند بانک انجام می‌شود.

برخلاف اپلیکیشن‌های متمرکز مانند واتس‌اپ، فیسبوک و پابجی که شرکت مالک آن از داده‌ها میزبانی می‌کند — اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز توسط اشتراک کنندگان یک شبکه توزیع شده میزبانی و مدیریت می‌شود.

ارتباط کاربران در یک اپلیکیشن سنتی توسط شرکت متمرکز (مانند پی‌پال) مدیریت شده و تصمیم‌گیرنده است که چه کسانی و در چه شرایط باهم ارتباط برقرار کند. اما؛ دپ‌ها کاربران خود را مستقیم با یکدیگر با استفاده از تکنولوژی بلاکچین و قراردادهای هوشمند وصل می‌سازد. این نوآوری‌ها به اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز اجازه داده است که نقش یک واسطه را مانند بانک، سایت اجتماعی، و… را از بین ببرد.

3 ویژگی برجسته اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز

سه ویژگی برجسته اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز؛ باز بودن متن، غیرمتمرکز بودن قدرت تصمیم‌گیری و انگیزه بخشی با کریپتو است.

متن باز

متن باز معنای فارسی Open Source است.

یعنی چه؟

به این معنا که تمام کُدهای آن برای بررسی عموم آزاد است. همه می‌تواند ببیند که اپلیکیشن چگونه ساخته شده است، آزمایش کند، و حتا برای استفاده برنامه‌های خود از آن کار بگیرند.

کاربران می‌دانند که برنامه چه کاری انجام می‌دهد. هیچ عملکرد پنهانی وجود ندارد. این یک رویکرد مبتنی بر جامعه است.

هدف از متن باز؟ ایجاد شفافیت و اعتماد است.

با باز بودن متن؛ توسعه دهندگان در سراسر جهان می‌توانند با هم همکاری کنند. اشکالات برنامه سریع‌تر پیدا و برطرف کند. نوآوری را تسریع ببخشد.

غیرمتمرکز

در یک برنامه غیرمتمرکز هیچ نهاد واحدی آن را کنترل نمی‌کند. این برنامه بر روی یک بلاکچین یا شبکه همتا به همتا اجرا می‌شود. این امر نقاط ضعف اصلی را از بین می‌برد.

کدام نقاط ضعف؟ سانسور، محدودیت کاربران، قدرت تصمیم‌گیری در دستان تعداد محدود افراد، و فعال بودن برنامه.

تصمیمات با اجماع گرفته می‌شوند. مدیریت می‌تواند شامل دارندگان توکن باشد. قدرت بین کاربران توزیع شده است.

سانسور یا خاموش کردن آن دشوارتر است. سیستم انعطاف‌پذیرتر است. کاربران کنترل بیشتری بر داده‌های خود دارند.

ایجاد انگیزه با کریپتو

کاربران برای مشارکت، توکن دریافت می‌کنند. این می‌تواند برای سهام‌گذاری، اعتبارسنجی یا مشارکت باشد. این امر باعث ایجاد انگیزه در تعامل می‌شود.

برای مثال شما با ارائه نقدینگی در یونی‌سوپ، در درآمد آن که حاصل کارمزد‌های معامله است شریک می‌شوید. اضافه از آن، یونی‌سوپ ایردراپ نیز گاه‌گاهی دارند که شما می‌توانید با فعالیت خود توکن از طریق ایردراپ دریافت کنید.

توکن‌ها دریافت شده دارای ارزش هستند. می‌توان آنها را در برنامه معامله کرد یا استفاده کرد. این امر یک اقتصاد خودکفا ایجاد می‌کند.

در نیتجه؛ توسعه‌دهندگان و کاربران پاداش می‌گیرند. رشد به نفع همه است. این امر انگیزه‌ها را در سراسر اکوسیستم هماهنگ می‌کند.

چگونه یک اپلیکیشن غیرمتمرکز کار می‌کند؟

به زبان خیلی ساده؛ یک اپلیکیشن غیرمتمرکز با پشتیبانی تکنولوژی بلاکچین، قرارداد هوشمند، و رمزنگاری کار می‌کند.

در ادامه این قسمت، این عبارت‌ها را شرح می‌دهیم.

بلاکچین به عنوان زیرساخت

بلاکچین یک دفتر کل مشترک است که در درون کمپیوتر‌های شبکه توزیع شده در سرتاسر دنیا جاه‌سازی و کار می‌کند. به هر یک از این کمپیوتر نود (Node) یا گره می‌گوید. هر گره یک نسخه یکسان از هر تراکنش را ذخیره می‌کند. تراکنش‌ها از طریق یک توافق جمعی، دفتر کل را به‌روزرسانی می‌کنند.

در یک بلاکچین هیچ سرور مرکزی یا نقطه شکست واحدی وجود ندارد. هر گره داده‌های جدید را تأیید و ثبت می‌کند. پروتکل‌های اجماع، شبکه را همگام نگه می‌دارند.

برنامه‌های غیرمتمرکز (DApps) پشت صحنه این شبکه اجرا می‌شود. آنها از دفتر کل توزیع‌شده برای ذخیره‌سازی و منطق استفاده می‌کنند. این تنظیمات آنها را در برابر قطعی و سانسور مقاوم می‌کند.

پشتیبانی قرارداد هوشمند

قراردادهای هوشمند، قوانین قابل برنامه‌ریزی روی بلاکچین هستند. آن‌ها در صورت برآورده شدن شرایط، به‌طور خودکار اجرا می‌شوند. برای راه‌اندازی آن‌ها نیازی به دخالت انسان نیست.

برنامه‌های غیرمتمرکز (DApps) این قراردادها را برای انجام وظایف فراخوانی می‌کنند. فعالیت‌های کاربر روی زنجیره (On-chain) انجام می‌شود. قرارداد، قوانین را اجرا و جریان داده‌ها را مدیریت می‌کند.

تمام کدها و وضعیت‌ها به‌صورت زنده روی دفتر کل (لجر) ذخیره می‌شوند. هر اجرا ثبت و برای همه قابل مشاهده است. این شفافیت، اعتماد را بدون واسطه ایجاد می‌کند.

حفظ امنیت با رمزنگاری

رمزنگاری زیربنای هر تراکنش بلاکچین است. کاربران کلیدهای خصوصی دارند که هویت آنها را اثبات می‌کند. امضاهای دیجیتال تضمین می‌کنند که فقط صاحب کلید می‌تواند عمل کند.

داده‌ها در بلاک‌ها بسته‌بندی شده و با هم هش می‌شوند. هش هر بلاک با بلاک قبلی پیوند خورده و دستکاری را ناممکن می‌سازد.

برنامه‌های غیرمتمرکز امنیت را با رمزنگاری به‌طور خودکار به ارث می‌برند. تعاملات کاربر ایمن و با نام مستعار باقی می‌ماند. این‌گونه؛ با رمزنگاری یکپارچگی و اصالت داده‌های شبکه تضمین می‌شود.

چرا شما باید اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز را بشناسید؟

موارد استفاده اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز گسترده است. از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• امور مالی غیرمتمرکز (دیفای)
• دارایی‌های دیجیتالی و ان‌اف‌تی
• گیمینگ
• زنجیره عرضه

اما؛ چرا شما باید به آن توجه کنید؟

آزادی

آزادی سخن قشنگی است. و این آزادی در استفاده از امکانات بلاکچین قشنگ‌تر است.

شما در استفاده از یک دی‌اپ هیچ مانعی ندارید. هیچ فردی و هیچ حکومتی توان محدود کردن شما را ندارد.

در ضمن؛ نیاز به کسی یا شرکتی برای استفاده از آن را ندارید. و کسی هم شما را رصد نمی‌تواند که بفهمد که چه می‌کنید. هویت شما شفاف و در عین زمان مستعار باقی می‌ماند.

و مهم‌تر از همه: کسی شما را تحریم کرده نمی‌تواند.

شفافیت

از اپلیکیشن غیرمتمرکز که شما استفاده می‌کنید، عملیات آن مانند آب شفاف است.

تمام کارهای گذشته آن را شما می‌توانید بررسی و تایید کنید. نیاز به پنهان کاری هم نیست. حتا نخوه ساخت اپلیکیشن نیز قابل بررسی و تایید است.

دریافت پاداش

بعضی از اپلیکیشن‌ها به شما بخاطر استفاده از آن پاداش می‌دهد.

این پاداش می‌تواند از توکن بومی برنامه باشند یا کوین و توکن دیگر.

معایب برنامه‌های غیرمتمرکز

هیچ برنامه‌ای، هیچ فرهنگی، هیچ انسانی، و… بدون عیب نیست.

همین‌طور اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز نیز بدون عیب نیست.

اگر شما عیب‌های آن را بشناسید، می‌توانید تصمیم عاقلانه‌تر بگیرید.

سرعت پایین

بلاکچین در خیلی موارد از برنامه‌های دیگر کُندتر است. دلیل آن هم توزیع کمپیوتر‌ها و تاخیر در تصمیم‌گیری‌ها است.

در حالیکه بلاکچین‌های مانند اتریوم نهایی شدن تراکنش آن زمان‌بر است — اما بلاکچین‌های جدید سرعت آن‌ قدر پایین نیست که شما را از استفاده آن بازدارند.

برای مثال تراکنش در شبکه سولانا و ونوم در کم‌تر از یک ثانیه و روی شبکه سویی و تون در حدود 3 ثانیه تکمیل می‌گردد. فکر نکنم 3 ثانیه تاخیر قانع‌کننده باشند که از استفاده این اپلیکیشن‌ها دست بردارید.

موجودیت کلاهبرداران

به دلیل اینکه ورود و خروج در یک اپلیکیشن‌ غیرمتمرکز آزاد است؛ کلاهبرداران به آن نیز هجوم آورده است.

شما نیاز دارید که دانش استفاده از آن را داشته باشید. برای نمونه، نیاز دارید که قرارداد یک توکن را پیدا کرده و از صحت آن اطمینان حاصل پیدا کنید.

به همین‌خاطر شما باید تحقیق خود را بکنید. قبل از اینکه تصمیم بگیرید دنبال منابع دسته اول گشته و از درستی کار تان اطمینان حاصل کنید.

پیچیدگی استفاده از برنامه

در مقایسه به صرافی متمرکز یا سیستم پرداخت مانند پی‌پال، استفاده از اپلیکیشن غیرمتمرکز پیچیده‌تر است.

شما برعلاوه اینکه اطمینان حاصل کنید که کوین و توکن واقعی را انتخاب کرید، باید کیف پول خود را نیز با این نوع برنامه‌ها وصل بسازید.

در ضمن، بعد از خرید یا فروش باید مراحل تایید در کیف پول خود را طی کنید. و این برای بعضی‌ها تجربه خوب ممکن نباشند.

چگونه استفاده از اپلیکیشن غیرمتمرکز را امتحان کنید

برای استفاده از یک اپلکیشن غیرمتمرکز شما نیاز به موارد زیر دارید:

• توکن بومی بلاکچین مربوط
• کیف پول که بلاکچین مورد نظر را ادغام کرده است
• اپلیکیشن غیرمتمرکز

برای نمونه؛ تصور کنید که شما می‌خواهید تون خود را با تتر معامله کنید. در این صورت شما می توانید تون‌کیپر خود را که دارای تون است با صرافی غیرمتمرکز استون‌فای (STON.fi) وصل بسازید. پس از وصل سازی، شما می توانید تون پرداخت و تتر دریافت کنید.

برای استفاده از استون‌فای به عنوان یک اپلیکیشن غیرمتمرکز نیاز به اجازه کسی، محدودیت جغرافیایی، و نیاز به آشکار هویت خود ندارید.

شبیه این است که اپلیکیشن مال شما باشند.