سهام ممتاز: نه سهام عادی، نه اوراق قرضه (پس دقیقاً چیست؟)

اگر در حال ساختن یک سبد سرمایه‌گذاری هستید، احتمالاً با انتخاب کلاسیک آشنا هستید: آیا پتانسیل رشد سهام را می‌خواهید، یا درآمد ثابت و ایمنی نسبی اوراق قرضه را؟

اما چه می‌شود اگر گزینه سومی وجود داشته باشد که این انتخاب ساده را به چالش بکشد؟ با سهام ممتاز آشنا شوید: یک سرمایه‌گذاری که از نظر فنی سهام عادی نیست، اما اوراق قرضه هم نیست.

سهام ممتاز در میانه این دو قرار می‌گیرد — یک دارایی ترکیبی (هیبریدی) که ویژگی‌های منحصربه‌فردی از هر دو دنیا را در خود جمع کرده است. تا پایان این راهنما، خواهید فهمید که سهام ممتاز چیست، چگونه کار می‌کند، و مهم‌تر از همه: آیا این «گزینه سوم» سزاوار جایگاهی در سبد سرمایه‌گذاری شماست یا نه.

سهام ممتاز دقیقاً چیست؟ (حل معما)

اگر سهام عادی نیست و اوراق قرضه هم نیست، پس چیست؟

پاسخ: یک اوراق بهادار ترکیبی (هیبرید). به آن به عنوان سهامی فکر کنید که مثل بدهی رفتار می‌کند.

شما یک سهم از یک شرکت را مالک هستید (بخش سهامی)، اما این مالکیت همراه با یک پرداخت ثابت و منظم و اولویتی بالاتر از سهامداران عادی است (بخش شبیه به بدهی).

چرا به آن “ممتاز” می‌گویند؟

این نام را به دلیل دو امتیاز کلیدی نسبت به سهام عادی به دست آورده است:

1. اولویت سود تقسیمی: سود سهام آن‌ها اول پرداخت می‌شود، قبل از اینکه حتی یک سنت به سهامداران عادی برسد.
2. اولویت در انحلال: اگر شرکت ورشکسته شود و تمام دارایی‌هایش را بفروشد، سهامداران ممتاز بعد از طلبکاران و دارندگان اوراق قرضه، اما قبل از سهامداران عادی، پول خود را دریافت می‌کنند.

عبارت‌های مهم

• ارزش اسمی (Par Value): «ارزش اسمی یا صوری» مبلغی است که به عنوان صورت یا ارزش پایه برای یک اوراق قرضه یا سهم ممتاز تعیین می‌شود و معمولاً مبنای بازپرداخت اصل در سررسید (برای اوراق قرضه) یا مبنای محاسبهٔ سود ثابت در برخی سهام ممتاز است. برای مثال، اگر یک سهم ممتاز با ارزش اسمی 100 دلار دارای سود اسمی 5% باشد، سود سالانه‌ی آن 5 دلار خواهد بود
• بازده سود تقسیمی (Dividend Yield): این بازده درآمدی سالانه سهام ممتاز/اوراق قرضه شماست که نسبت به ارزش بازاری دارایی مربوط بیان می‌گردد. مثال: اگر سود یک سهم ممتاز سالانه 6 دلار باشند و قیمت بازار آن 120 دلار باشد، بازده سود نقدی 5% است.
• قابل بازخرید (Callable): قابل بازخرید (قابل فراخوانی) به وضعیتی گفته می‌شود که در آن صادرکننده اوراق قرضه یا سهام ممتاز حق دارد قبل از تاریخ سررسید یا پایان عمر دائمی، آن را بازخرید کند. معمولاً بازخرید با قیمت مشخص و پس از تاریخ تعیین‌شده امکان‌پذیر است. این ویژگی را می‌توان مانند وامی/قرضی دانست که وام‌گیرنده حق دارد آن را زودتر از موعد تسویه کند
• انباشتی (Cumulative): در مورد سهام ممتاز به این معناست که اگر شرکت پرداخت سود را در یک دوره متوقف یا به تأخیر اندازد، آن سودهای معوق (پرداخت نشده) انباشته می‌شوند و باید قبل از پرداخت هرگونه سود به سهامداران عادی به دارندگان سهام ممتاز پرداخت گردند.

خوبی‌ها، بدی‌ها و ویژگی‌های عجیب

مانند هر سرمایه‌گذاری، سهام ممتاز با مجموعه‌ای از معاوضه‌ها (تریدآف) همراه است.

مزایا (خوبی‌ها)

1. اولویت سود تقسیمی: پرداخت‌های شما در اولویت است. اگر شرکتی سود سهام عادی خود را قطع کند، سهام ممتاز اغلب به پرداخت خود ادامه می‌دهد — مخصوصاً اگر از نوع انباشتی باشد.
2. بازده بالاتر و قابل اتکاتر: سهام ممتاز معمولاً درآمدی بالاتر و قابل پیش‌بینی‌تر نسبت به سهام عادی همان شرکت ارائه می‌دهد — به‌ویژه زمانی که آن شرکت سود ناچیزی به سهام عادی می‌دهد یا اصلاً نمی‌دهد.
3. اولویت در صورت ورشکستگی شرکت: در صورت انحلال، شما در صف دریافت پرداخت، جلوتر از سهامداران عادی ایستاده‌اید.

معایب و ویژگی‌های عجیب (بدی‌ها و عجیب‌ها)

1. ریسک اعتباری: اگرچه از نظر قانونی سهام هستند، اما سهام ممتاز اغلب توسط مؤسسات رتبه‌بندی اعتباری (Credit Rating Agencies)، رتبه‌بندی می‌شوند و مانند بدهی تابع (Subordinated Debt) قیمت‌گذاری می‌شوند. اگر سلامت مالی منتشرکننده (صادرکننده) کاهش یابد، سود تقسیمی می‌تواند به حالت تعلیق درآید و قیمت‌های در بازار آزاد به شدت سقوط کنند.
2. ریسک حساسیت به نرخ بهره: از آنجا که سود تقسیمی ثابت پرداخت می‌کنند، ارزش بازار آن‌ها متاثر از نرخ بهره است. برای مثال: با افزایش نرخ بهره ارزش بازاری آن (که روزانه معامله می‌شود) کاهش — و اگر نرخ بهره کاهش یاب ارزش آن افزاش پیدا می‌کند.
3. ریسک بازخرید (Call): اکثر آن‌ها قابل بازخرید هستند. اگر نرخ بهره کاهش یابد، شرکت ممکن است سهام شما را با ارزش اسمی (مثلاً 25 دلار) بازخرید کند و جریان درآمد با بازده بالا را دقیقاً در زمانی که بیشترین ارزش را برای شما دارد، قطع کند.
4. پتانسیل رشد محدود: این‌ها ابزار رشد سرمایه نیستند. قیمت آن‌ها معمولاً در اطراف ارزش اسمی نوسان می‌کند. شما برای کسب درآمد سرمایه‌گذاری می‌کنید، نه برای افزایش قیمت.
5. بدون حق رأی: شما یک شریک ساکت هستید — نقشی در تصمیمات شرکت ندارید.

یک تور از خانواده (انواع سهام ممتاز)

همه سهام ممتاز شبیه هم نیستند. انواع کلیدی عبارتند از:

• انباشتی در مقابل غیرانباشتی: انباشتی به این معنی است که سودهای تقسیمی ازدست‌رفته انباشته شده و باید بعداً پرداخت شوند. غیرانباشتی به این معنی است که اگر پرداختی حذف شود، برای همیشه از دست رفته است. این نکته حیاتی است — همیشه بررسی کنید کدام یکی را می‌خرید.
• سهام ممتاز قابل تبدیل: می‌تواند به تعداد مشخصی از سهام عادی تبدیل شود و در صورت رشد شرکت، مسیری برای مشارکت در این رشد ارائه دهد.
• ابدی و قابل بازخرید: اکثر سهام ممتاز آمریکایی تاریخ سررسید ندارند (ابدی) اما می‌توانند توسط منتشرکننده بازخرید شوند — اغلب پس از 5 سال.
• مشارکتی (نادر): یک “شگفتی نادر” که اگر شرکت به اهداف سود خاصی برسد، علاوه بر نرخ ثابت، سود تقسیمی اضافی پرداخت می‌کند.
• سهام ممتاز با نرخ شناور (کم‌یاب‌تر): سود تقسیمی با نرخ بهره تنظیم می‌شود که باعث می‌شود حساسیت کمتری به افزایش نرخ بهره داشته باشند.

مقایسه سهام ممتاز با سهام عادی و اوراق قرضه

این ترکیب دورگه در مقایسه با سهام و اوراق قرضه خالص چگونه است؟

نکته کلیدی: به سهام ممتاز به عنوان یک ابزار تخصصی فکر کنید. از سهام عادی برای رشد استفاده کنید، از اوراق قرضه برای ثبات — و از سهام ممتاز زمانی که درآمد اولویت‌دار و بالاتر می‌خواهید و حاضرید ریسک بیشتری نسبت به دارندگان اوراق قرضه اما نوسان کمتری نسبت به سهامداران عادی بپذیرید.

آیا سهام ممتاز مناسب شماست؟

حالا که سهام ممتاز را با سهام عادی و اوراق قرضه مقایسه کردیم، یک چیز روشن است: سهام ممتاز ابزاری تخصصی برای درآمد اولویت‌دار هستند.

تمام این توضیحات یک هدف دارد: کمک به شما برای تصمیم‌گیری. در نهایت، سهام ممتاز برای یک دسته خاص از سرمایه‌گذاران جذاب است. بیایید ببینیم شما در این دسته قرار می‌گیرید یا نه.

برای شما مناسب است اگر شما یکی از اینها هستید:

• سرمایه‌گذاران متمرکز بر درآمد: بازنشستگان یا کسانی که به دنبال ایجاد جریان نقدی منظم از سبد خود هستند.
• مهندسان سبد: کسانی که به دنبال “تعادل‌بخشی” هستند که بازدهی همراه با آشفتگی کمتر نسبت به سهام عادی ارائه دهد.
• سرمایه‌گذاران آگاه به مالیات: در بسیاری از کشورها، سود پرداختی از سهام ممتاز ممکن است با نرخ کمتری نسبت به درآمد عادی مشمول مالیات شود — اغلب مشابه نرخ مالیات بر سود سرمایه بلندمدت. با این حال، برخورداری از معافیت یا نرخ ترجیحی مالیاتی معمولاً به قوانین محلی بستگی دارد، از جمله دوره‌های حداقل نگهداری در اطراف تاریخ سود قابل تقسیم قبلی. همیشه طبقه‌بندی مالیاتی سرمایه‌گذاری خاص خود را با یک مشاور محلی یا مرجع مالیاتی بررسی کنید.

چه کسانی باید دو بار فکر کنند:

• جویندگان رشد تهاجمی: هیچ پتانسیل رشد معناداری در اینجا وجود ندارد.
• سرمایه‌گذاران با نرخ مالیاتی بالا: اوراق قرضه دولتی ممکن است سود پس‌از مالیات بهتری پرداخت کند.
• کسانی که به نقدشوندگی بالا نیاز دارند: در حالی که صندوق‌های قابل معامله (ETF) گسترده بازار سهام ممتاز بسیار نقدشونده هستند، اوراق انفرادی ممکن است کم‌معامله باشند — که باعث می‌شود ورود یا خروج پرهزینه باشد.

چگونه واقعاً سرمایه‌گذاری کنیم (بدون سردرگمی)

سرمایه‌گذاری در سهام ممتاز لزوماً پیچیده نیست — آن‌ها را ترکیبی بین اوراق قرضه و سهام عادی در نظر بگیرید که سود سهام ثابت پرداخت می‌کنند و در اولویت دریافت سود نسبت به سهامداران عادی قرار دارند.

(برای ساکنان افغانستان و ایران سرمایه‌گذاری روی سهام ممتاز آمریکای یا کشورهای دیگر توسعه یافته ممکن نیست. اما؛ درک آن خالی از فایده نیست.)

اگر هنوز حساب کارگزاری ندارید، ابتدا یکی افتتاح کنید؛ اکثر کارگزاری‌های معتبر امکان خرید و فروش سهام ممتاز را مانند سهام معمولی فراهم می‌کنند.

برای تحقیق؛ از ابزاری‌های غربالگری (Scanner) برای فیلتر کردن سهام ممتاز مانند:

• نرخ سود سهام؛
• رتبه اعتباری؛
• تاریخ قابل بازخرید؛
• و…

استفاده کنید.

برای تنوع بخشیدن و ساده‌سازی، صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) که سبدی از سهام ممتاز را در خود جای داده‌اند (مانند PFF یا PGX) را در نظر بگیرید. این کار خطر مربوط به یک شرکت خاص را کاهش داده و نوسانات را تعدیل می‌کند. همیشه بروشور یا خلاصه آن را بخوانید تا با ویژگی‌های کلیدی مانند نرخ سود سهام، اولویت در تصفیه و امکان تبدیل آشنا شوید.

کوچک شروع کنید، سود سهام را دوباره سرمایه‌گذاری کنید و سهام ممتاز را به عنوان یک منبع درآمد پایدار — نه یک ابزار رشد سریع — در نظر بگیرید.

نتیجه‌گیری: جمع‌بندی نهایی

سهام ممتاز جایگاه متمایزی را در بازار بورس اشغال می‌کند: نه برای رشد مانند سهام عادی، و نه برای حفظ سرمایه مانند اوراق قرضه — بلکه برای درآمد اولویت‌دار با بازده بالا.

آن‌ها ابزاری قدرتمند و تخصصی هستند — اما نه بدون ریسک: کاهش رتبه اعتباری، نوسانات نرخ بهره و ریسک بازخرید همگی می‌توانند بر بازدهی تأثیر بگذارند.

در نتیجه: برای سرمایه‌گذار معمولی، سهام ممتاز یک دارایی اصلی نیست. اما برای سبدهای متمرکز بر درآمد، می‌توانند یک دارایی با درآمد ماهوار و ارزشمند باشند. اگر درآمد ثابت و با اولویت بالا هدف شماست، این می تواند گزینه مناسب باشند.